Türkiye’de Hukuk Devletinin Gelişimi ve İdari İşlemlerin Yargısal Denetimi

The early traces of the rule of law in our history date back to the period of the Ottoman Empire. Although its origin dates back to before the republic, this concept has not fully developed in Turkey. Through the whole historical development process significant developments have taken place in favor of the rule of law. However, there are still several regulations that are inconsistent with the principle of the rule of law on the judicial review of administrative proceedings, which is an important pillar of the rule of law. Judicial review of administrative acts is the most important inspection mechanism protecting individuals against the administration using public power. Therefore, without any exception, all administrative acts should be open to judicial review in a rule of law. Administrative acts that are immune from judicial review in Turkey are presidential decrees of a rule of emergency, decisions of the Council of Judges and Prosecutors, except for decisions on dismissal, and decisions taken by the Supreme Military Council regarding promotion and retirement due to lack of staff. Especially since the presidential decrees issued during the state of emergency can make some regulations on fundamental rights and freedoms, these pose a major threat to the rule of law in our legal system. The removal of these contradictions in the process of building a new constitution will create a more secure Turkey in terms of fundamental rights and freedoms.

TTarihimizde hukuk devletinin ilk izleri Osmanlı İmparatorluğu dönemine kadar uzanmaktadır. Kökeni cumhuriyet öncesine uzanmakla birlikte bu kavram Türkiye’de gelişimini tamamlamamıştır. Tarihsel gelişim sürecinde hukuk devleti lehine önemli gelişmeler yaşanmıştır. Bununla birlikte hukuk devletinin önemli bir ayağını oluşturan idari işlemlerin yargısal denetimi konusunda hâlen hukuk devleti ilkesi ile uyuşmayan birtakım düzenlemeler bulunmaktadır. İdari işlemlerin yargısal denetimi, kamu gücünü kullanan idare karşısında kişileri koruyan en önemli denetim mekanizmasıdır. Bu nedenle bir hukuk devletinde istisnasız bütün idari işlemlerin yargı denetimine açık olması gerekir. Türkiye’de yargı denetiminden muaf olan idari işlemler olağanüstü hâl cumhurbaşkanlığı kararnameleri, meslekten çıkarma kararları haricinde Hâkimler ve Savcılar Kurulu kararları ve Yüksek Askeri Şûra’nın terfi işlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırmaya ilişkin kararlarıdır. Özellikle olağanüstü hâl döneminde çıkarılan cumhurbaşkanlığı kararnameleri ile temel haklar ve özgürlükler konusunda düzenleme yapılabildiği için bunlar hukuk sistemimizde hukuk devleti ilkesi bakımından önemli bir tehdit oluşturmaktadır. Yeni anayasa yapımı sürecinde bu aykırılıkların kaldırılması, temel haklar ve özgürlükler bakımından daha güvenceli bir Türkiye yaratacaktır.