Sosyal Bilimlerde Derlem Dilbilimi: Yöntem, Kuram ve Epistemolojik Dönüşüm

Bu makale, derlem dilbiliminin sosyal bilimlerdeki kuramsal, yöntemsel ve epistemolojik dönüşüm gücünü kapsamlı biçimde ele almaktadır. Derlem dilbilimi, dilin yalnızca yapısal yönünü değil, aynı zamanda toplumsal, kültürel ve ideolojik boyutlarını da inceleyerek, dili insan davranışının, düşünce biçimlerinin ve toplumsal düzenin ampirik bir kaydı hâline getiren bilimsel bir yaklaşım olarak tanımlar. Bu bağlamda, corpus-based ve corpus-driven yaklaşımların temel farkları açıklanmış; KWIC, eşdizimlilik, sıklık, tematik ve anlamsal ağ analizleri gibi yöntemlerin sosyal bilimler alanında nasıl uygulandığı ayrıntılı biçimde gösterilmiştir. Sinclair, McEnery, Hardie, Stubbs, Teubert, Biber ve Wodak gibi öncü araştırmacıların katkıları, derlem yöntemlerinin sezgisel ve yoruma dayalı analizlerden ampirik ve tekrarlanabilir veri analizlerine geçişte oynadığı belirleyici rolü ortaya koymuştur. Makalede ayrıca medya söylemi, toplumsal cinsiyet temsilleri, siyasal iletişim, eğitim ve dinî metin incelemelerinde derlem yöntemlerinin nasıl kullanıldığı örneklerle açıklanmıştır. Bunun yanında temsiliyet sınırlılığı, aşırı nicelcilik, anlamsal belirsizlik, veri etiği ve teknolojik önyargı gibi konular eleştirel bir bakış açısıyla tartışılmış; derlem dilbiliminin yalnızca teknik bir yöntem değil, etik sorumluluk ve kültürel farkındalık gerektiren bir epistemolojik çerçeve sunduğu vurgulanmıştır. Sonuç olarak çalışma, derlem dilbiliminin sosyal bilimlerde veri temelli düşünme biçimini kurumsallaştırdığını, anlamın ölçülebilirliğini artırdığını ve dili toplumsal bilginin nesnel bir temsiline dönüştürdüğünü ileri sürmektedir. Böylece derlem dilbilimi, dijital beşerî bilimler çağında nitel ve nicel yöntemleri birleştiren, kültürel belleği dijital düzleme taşıyan ve bilimsel araştırmada yeni bir paradigma inşa eden bütüncül bir yaklaşım olarak değerlendirilmektedir.

This article comprehensively examines the theoretical, methodological, and epistemological impact of corpus linguistics on the field of social sciences. Corpus linguistics does not merely study the structural properties of language but also investigates its social, cultural, and ideological dimensions. It conceptualizes language as an empirical record of human behavior, thought patterns, and social organization. Within this framework, the distinctions between corpus-based and corpus-driven approaches are clarified, and the application of methods such as KWIC, collocation, frequency, thematic, and semantic network analyses in social research is explained in detail. The contributions of leading scholars—Sinclair, McEnery, Hardie, Stubbs, Teubert, Biber, and Wodak—have played a decisive role in transforming corpus linguistics from an intuition-based interpretive discipline into a data-driven and replicable science. The paper also illustrates how corpus methods are applied in analyzing media discourse, gender representation, political communication, education, and religious texts. Moreover, critical discussions are presented on limitations such as representativeness, excessive quantification, semantic ambiguity, data ethics, and technological bias. The study emphasizes that corpus linguistics is not only a technical method but also an epistemological framework that requires ethical responsibility and cultural sensitivity. The findings suggest that corpus linguistics institutionalizes data-driven reasoning within the social sciences, enhances the measurability of meaning, and transforms language into an objective representation of social knowledge. Ultimately, corpus linguistics emerges as an integrative paradigm that bridges qualitative and quantitative methods, revitalizes cultural memory in the digital sphere, and redefines the epistemic foundation of contemporary research. As a result, the discipline provides not merely a methodological tool but a holistic and ethical approach for understanding the interaction between language, society, and knowledge in the digital humanities era.